Cognitieve gedragstherapie bij kinderen

Kinderen kunnen net als volwassenen last hebben van angst, somberheid, boosheid of andere problemen die hun dagelijks leven beïnvloeden. Cognitieve gedragstherapie (CGT) kan helpen om hiermee om te gaan. Deze behandelvorm leert kinderen stap voor stap hoe gedachten, gevoelens en gedrag met elkaar samenhangen en hoe ze daarin verandering kunnen aanbrengen.

Wat is cognitieve gedragstherapie?

CGT is een vorm van psychotherapie. De behandeling richt zich op patronen die klachten in stand kunnen houden. Een kind dat bijvoorbeeld bang is om fouten te maken, kan denken: “Als ik iets verkeerd doe, vindt iedereen me dom.” Die gedachte kan spanning veroorzaken en ertoe leiden dat het kind opdrachten of situaties gaat vermijden. Vermijding geeft soms tijdelijk opluchting, maar kan de angst op langere termijn juist versterken.

In CGT onderzoekt het kind samen met een behandelaar hoe gedachten, gevoelens en gedrag elkaar beïnvloeden. Het leert helpende manieren om met lastige situaties om te gaan en oefent deze vaardigheden in het dagelijks leven.

Voor welke klachten kan CGT helpen?

CGT wordt bij kinderen onder meer ingezet bij:

• angstklachten, zoals sociale angst, specifieke fobieën of piekeren;
• somberheid en depressieve klachten;
• dwangklachten;
• boosheid of moeite met het reguleren van emoties;
• traumagerelateerde klachten;
• problemen met zelfvertrouwen of bepaalde gedragsproblemen.

Of CGT passend is, hangt af van de klachten, de leeftijd en de omstandigheden van het kind. Een deskundige kan samen met het kind en de ouders of verzorgers bekijken welke hulp het beste aansluit.

Hoe ziet een behandeling eruit?

De behandeling begint meestal met gesprekken om de klachten en de hulpvraag te begrijpen. De behandelaar bespreekt wat het kind moeilijk vindt, wanneer de klachten optreden en wat het kind graag anders zou willen. Daarna worden doelen afgesproken.

De sessies zijn afgestemd op de leeftijd en ontwikkeling van het kind. Bij jonge kinderen kan de behandeling bijvoorbeeld gebruikmaken van spel, tekeningen, verhalen of oefeningen. Oudere kinderen kunnen vaker werken met gesprekken, opdrachten en een gedachte- of gevoelsdagboek.

Een CGT-behandeling kan onderdelen bevatten zoals:

• Gedachten herkennen: leren opmerken wat er door het hoofd gaat in een moeilijke situatie.
• Gedachten onderzoeken: nagaan of een gedachte klopt en welke andere verklaringen mogelijk zijn.
• Oefenen met gedrag: stap voor stap situaties aangaan die het kind spannend of lastig vindt.
• Vaardigheden leren: bijvoorbeeld ontspanning, probleemoplossing of omgaan met sterke emoties.
• Oefenen tussen sessies: nieuwe vaardigheden toepassen thuis, op school of in andere situaties.

De precieze aanpak verschilt per kind en klacht. Bij bepaalde problemen, zoals dwangklachten of trauma, kan CGT specifieke technieken bevatten.

De rol van ouders en verzorgers

Ouders of verzorgers worden vaak bij de behandeling betrokken, zeker bij jonge kinderen. Zij kunnen helpen om vaardigheden thuis te oefenen en hun kind op een passende manier te ondersteunen. Soms zijn er aparte oudergesprekken. Bij oudere kinderen wordt vooraf besproken welke informatie met ouders wordt gedeeld en hoe de privacy van het kind wordt beschermd.

Ook school kan, als dat passend is en met toestemming, betrokken worden. Zo kunnen afspraken en ondersteuning beter op elkaar aansluiten.

Wat kunnen kinderen van CGT verwachten?

CGT is doorgaans actief en doelgericht. Het kind oefent niet alleen tijdens de sessies, maar ook daarbuiten. Dat kan soms spannend of uitdagend zijn. De behandelaar bouwt oefeningen meestal rustig op en bespreekt samen met het kind wat haalbaar is.

Er is geen vaste uitkomst of behandelduur die voor iedereen geldt. Sommige kinderen merken na verloop van tijd verbetering, terwijl anderen aanvullende of andere hulp nodig hebben. Regelmatige evaluatie helpt om te bekijken of de aanpak nog passend is.

Wanneer hulp zoeken?

Overweeg professionele hulp wanneer klachten langere tijd aanhouden, verergeren of het dagelijks leven van het kind duidelijk beïnvloeden, bijvoorbeeld thuis, op school of in contact met anderen. Een huisarts, jeugdarts of andere zorgprofessional kan meedenken over passende ondersteuning en eventueel doorverwijzen.

Bij acute zorgen over de veiligheid van een kind is het belangrijk direct contact op te nemen met een huisarts, huisartsenpost of de hulpdiensten.

Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijk advies of beoordeling door een deskundige.

5 voordelen van cognitieve gedragstherapie bij kinderen

1. Helpt kinderen gedachten en gevoelens beter begrijpen.
2. Leert praktische vaardigheden voor lastige situaties.
3. Kan angst- en somberheidsklachten verminderen.
4. Oefeningen sluiten aan bij de leeftijd van het kind.
5. Ouders kunnen het herstel thuis ondersteunen.

5 mogelijke nadelen van cognitieve gedragstherapie bij kinderen

1. Vraagt actieve inzet van het kind.
2. Oefeningen kunnen in het begin spannend zijn.
3. Effect is niet altijd meteen merkbaar.
4. Ouderbetrokkenheid kan nodig zijn.
5. Niet voor ieder kind of elke klacht passend.

Helpt kinderen gedachten en gevoelens beter begrijpen.

Cognitieve gedragstherapie helpt kinderen beter te begrijpen hoe hun gedachten en gevoelens met elkaar samenhangen. Ze leren bijvoorbeeld herkennen welke gedachten opkomen in een lastige situatie en welke gevoelens daarbij horen. Daardoor kunnen ze hun reacties beter plaatsen en ontdekken wat hen kan helpen om met moeilijke momenten om te gaan.

Leert praktische vaardigheden voor lastige situaties.

Cognitieve gedragstherapie helpt kinderen praktische vaardigheden te ontwikkelen voor lastige situaties. Ze leren bijvoorbeeld hun gedachten en gevoelens te herkennen, spanning te verminderen en stap voor stap oplossingen te bedenken. Door deze vaardigheden te oefenen tijdens én buiten de sessies, kunnen kinderen er steeds zelfstandiger gebruik van maken thuis, op school en in contact met anderen.

Kan angst- en somberheidsklachten verminderen.

Cognitieve gedragstherapie kan kinderen helpen om angst- en somberheidsklachten te verminderen. Ze leren gedachten en situaties die spanning of verdriet oproepen beter herkennen en onderzoeken, en oefenen met helpende manieren om ermee om te gaan. Door nieuwe vaardigheden stap voor stap toe te passen in het dagelijks leven, kan een kind zich zekerder voelen en weer meer ruimte krijgen voor activiteiten die belangrijk of plezierig zijn.

Oefeningen sluiten aan bij de leeftijd van het kind.

Een belangrijk voordeel van cognitieve gedragstherapie bij kinderen is dat de oefeningen aansluiten bij hun leeftijd en ontwikkeling. Jonge kinderen kunnen bijvoorbeeld werken met spel, tekeningen of verhalen, terwijl oudere kinderen gedachten en gevoelens vaker bespreken of bijhouden in een dagboek. Zo blijft de behandeling begrijpelijk en kunnen kinderen de vaardigheden op een passende manier oefenen in het dagelijks leven.

Ouders kunnen het herstel thuis ondersteunen.

Een belangrijk voordeel van cognitieve gedragstherapie bij kinderen is dat ouders het herstel thuis kunnen ondersteunen. Ze leren vaak hoe ze hun kind kunnen helpen om nieuwe vaardigheden te oefenen, bijvoorbeeld door gevoelens te bespreken of een spannende situatie stap voor stap aan te gaan. Zo sluit de steun thuis aan op wat het kind tijdens de behandeling leert. Samen oefenen kan het kind vertrouwen geven en helpen om vaardigheden ook in het dagelijks leven toe te passen.

Vraagt actieve inzet van het kind.

Cognitieve gedragstherapie vraagt om actieve inzet van het kind. Het leert nieuwe vaardigheden tijdens de sessies, maar moet die vaak ook thuis, op school of in andere situaties oefenen. Dat kan best lastig zijn, zeker wanneer een kind weinig motivatie heeft, moeite heeft om over gevoelens te praten of de oefeningen spannend vindt. De behandelaar stemt de opdrachten daarom af op de leeftijd en mogelijkheden van het kind en betrekt waar nodig ouders of verzorgers bij het oefenen.

Oefeningen kunnen in het begin spannend zijn.

Een mogelijk nadeel van cognitieve gedragstherapie is dat oefeningen in het begin spannend kunnen zijn. Een kind kan bijvoorbeeld gevraagd worden om stap voor stap een situatie aan te gaan die het liever vermijdt. Dat kan tijdelijk spanning of onzekerheid oproepen. De behandelaar bouwt oefeningen daarom rustig op, afgestemd op het kind, en bespreekt steeds wat haalbaar voelt.

Effect is niet altijd meteen merkbaar.

Een mogelijk nadeel van cognitieve gedragstherapie bij kinderen is dat het effect niet altijd meteen merkbaar is. Het kind moet nieuwe vaardigheden leren en deze regelmatig oefenen, zowel tijdens de sessies als thuis of op school. Dat kost tijd en kan in het begin best lastig zijn. Vooruitgang verloopt bovendien niet altijd in een rechte lijn: soms zijn er kleine stapjes vooruit of tijdelijk weinig verandering. Geduld en steun van ouders of verzorgers kunnen helpen om de behandeling vol te houden.

Ouderbetrokkenheid kan nodig zijn.

Een mogelijk nadeel is dat ouders of verzorgers soms actief bij de behandeling betrokken moeten worden. Zij kunnen bijvoorbeeld worden gevraagd om thuis mee te oefenen, veranderingen in gedrag te ondersteunen of gesprekken met de behandelaar bij te wonen. Dat vraagt tijd en inzet en kan lastig zijn wanneer het gezin al veel aan het hoofd heeft. Bovendien kan de betrokkenheid van ouders voor sommige kinderen ongemakkelijk voelen. De behandelaar bespreekt daarom hoe de samenwerking het beste past bij de leeftijd, behoeften en privacy van het kind.

Niet voor ieder kind of elke klacht passend.

Cognitieve gedragstherapie is niet voor ieder kind of elke klacht de juiste aanpak. Sommige kinderen vinden het lastig om over hun gedachten en gevoelens te praten, opdrachten te maken of actief met oefeningen aan de slag te gaan. Ook kan een andere vorm van hulp beter aansluiten bij de aard of ernst van de klachten, de leeftijd en ontwikkeling van het kind of de situatie thuis en op school. Een deskundige kan samen met het kind en de ouders of verzorgers beoordelen welke behandeling het meest geschikt is.